A1 belgesi nedir, Bulgaristan'da nasıl alınır?

AB üyeliği ve haklar · Son gözden geçirme: 2026-08-23

Tek mevzuat ilkesi: neden böyle bir belge var

AB, üye devletlerin sosyal güvenlik sistemlerini birleştirmez. Bunun yerine, birden çok ülkeyle bağlantısı olan bir kişinin hangi ülkenin sistemine ait olduğunu belirleyen kurallar koyar. Bu kuralların temel ilkesi „tek mevzuat“tır: aynı dönem için iki ülkeye birden prim ödenmez ve hiçbir ülkeye ödenmemesi de kabul edilmez. Kural olarak kişi FİİLEN ÇALIŞTIĞI ülkenin mevzuatına tabidir; A1 belgesi de zaten bu ana kuraldan ayrılan durumlarda ortaya çıkar.

Belgenin pratik değeri şudur: yurt dışındaki bir denetimde, o ülkenin müfettişine „ben zaten başka bir üye devlette sigortalıyım“ demenin tek geçerli yolu A1'i göstermektir. Sözlü beyan, iş sözleşmesi ya da bordro bu işi görmez. Belge yoksa, hizmetin sunulduğu ülke kendi mevzuatını uygulamaya kalkabilir — yani aynı çalışma için ikinci kez prim tahakkuk edebilir.

İki tipik durum: görevlendirme ve çok ülkeli çalışma

Görevlendirme kuralının ayrıntısı önemlidir: işverenin gönderen ülkede olağan biçimde faaliyet göstermesi ve gönderilen kişinin, süresi dolan başka bir görevlendirilmiş kişinin yerine geçmemesi aranır. Yani „kağıt üzerinde bir şirket kurup işçiyi başka ülkeye göndermek“ bu kuralın kapsamı dışındadır ve denetimde ilk sorgulanan nokta budur.

Çok ülkeli çalışma kuralı ise günümüzde giderek daha çok kişiyi ilgilendiriyor: uluslararası nakliyede çalışan sürücüler, iki ülkede müşterisi olan danışmanlar, yılın bir kısmını Bulgaristan'da bir kısmını başka bir üye devlette geçiren uzaktan çalışanlar. Burada belirleyici olan, faaliyetin nerede yürütüldüğü ve işverenin nerede bulunduğudur; hesap tek tek kurallara göre yapılır ve sonucu ilgili kurum belirler, siz değil.

A1 belgesi neyi kapsamaz — dört yaygın karışıklık

• •Çalışma izni değildir. Üçüncü ülke vatandaşıysanız, A1 size başka bir üye devlette çalışma hakkı vermez; çalışma hakkı göç mevzuatından gelir. A1 yalnız primin nereye ait olduğunu söyler.
• •Sağlık kartı değildir. Sağlık hizmetine erişim ayrı belgelerle yürür: geçici kalışta EHIC, yaşamaya başladığınızda S1. A1 varken bunlar da gerekebilir.
• •Vergi belgesi değildir. Sosyal güvenlik ile vergi ayrı rejimlerdir ve farklı ölçütlerle çalışır. Priminizin Bulgaristan'a ödenmesi, gelir verginizin de otomatik olarak burada doğduğu anlamına gelmez. Vergi tarafı ayrı bir yazının konusudur.
• •Oturum belgesi değildir. Bir ülkede kalma hakkınız oturum ve giriş rejiminden gelir; A1 bu konuda hiçbir şey söylemez.

Bulgaristan'da A1 nasıl alınır

1. 1

   Yetkili kurumu doğru seçin

   Bulgaristan'da uygulanacak mevzuata ilişkin A1 belgesini Ulusal Gelir İdaresi (НАП) düzenler. Emeklilik ve diğer sosyal güvenlik ödemeleriyle ilgili işler НОИ'nin alanına girer; A1 için muhatap НАП'tır.
2. 2

   Talebi elektronik ya da yazılı olarak verin

   НАП, „uygulanacak sigorta mevzuatına ilişkin belge talebi“ hizmetini hem şube gişesinde hem de elektronik hizmet portalı üzerinden sunuyor. Elektronik yol, dosyanın takibini de kolaylaştırır.
3. 3

   Doğru durumu ve doğru maddeyi bildirin

   Talep formunda görevlendirme mi yoksa birden çok ülkede çalışma mı olduğunu belirtmeniz gerekir. Yanlış seçim, belgenin yeniden düzenlenmesini gerektirir ve zaman kaybettirir.
4. 4

   İşverenin ve faaliyetin bilgilerini eksiksiz verin

   Kurum, işverenin gönderen ülkede olağan faaliyeti olup olmadığını ve çalışmanın nerelerde yürüyeceğini değerlendirir. Eksik bilgi ret ya da ek yazışma anlamına gelir.
5. 5

   Kararı ve süresini saklayın

   Belge süreli düzenlenir. Süre bitmeden yenileme ya da uzatma gerekip gerekmediğini kontrol edin; süre dolduktan sonra yapılan çalışma belgesiz sayılır.

Belge olmadan yola çıkmanın bedeli

A1'in eksikliği bir formalite eksikliği gibi görünür ve öyle değildir. Denetimlerin yoğunlaştığı sektörler bellidir: inşaat, nakliye, taşeronluk zinciri barındıran her iş. Belgesiz çalışan bir kişi bulunduğunda hizmetin sunulduğu ülke kendi mevzuatını uygulayabilir; bu, geriye dönük prim tahakkuku, idari yaptırım ve işverenin sözleşmesel yükümlülüklerinin ihlali anlamına gelir. Ayrıca kaza ya da hastalık hâlinde hangi ülkenin karşılayacağı belirsizleşir — asıl acı verici sonuç budur.

Bir başka sık hata, belgeyi işveren aldı sanmaktır. Görevlendirmede talebi kural olarak işveren verir, ama serbest meslek sahibi kendi talebini kendisi verir. İki ülkede çalışan bir kişide sorumluluk dağılımı daha karışıktır. Yola çıkmadan önce „bu belgeyi kim istedi, elimde bir nüshası var mı“ sorusunu net olarak cevaplayın; olmayan belgeyi denetimde bulmak mümkün değildir.

Bu hak kimin için geçerli

Koordinasyon tüzükleri herkesi aynı ölçüde kapsamaz ve bu bölüm okurun kendi durumunu doğru yerleştirmesi içindir.

• •AB, AEA ve İsviçre vatandaşları. Koordinasyon kurallarının asıl muhatabı bunlardır; A1 doğrudan bu çerçevede işler.
• •Bulgaristan'da yasal olarak ikamet eden üçüncü ülke vatandaşları. 1231/2010 sayılı Tüzük, yalnızca vatandaşlıkları sebebiyle kapsam dışı kalan üçüncü ülke vatandaşlarını, üye devlet ülkesinde yasal ikamet etmeleri ve durumlarının tek bir üye devletle sınırlı olmaması şartıyla koordinasyon kurallarına dâhil eder. Yani Bulgaristan'da oturum sahibi bir Türkiye, Ukrayna ya da Rusya vatandaşı, başka bir üye devlette görevlendirildiğinde A1 gündeme gelebilir. Tüzüğün Danimarka bakımından uygulanmadığını unutmayın; ayrıca AEA ülkeleri ve İsviçre bakımından kapsamın farklı işleyebileceğini, hedef ülkeye göre kurumdan teyit edin.
• •Ukrayna ya da Rusya'da çalışacak olanlar. AB koordinasyonu bu ülkeleri kapsamaz. Bu hâlde varsa ikili sosyal güvenlik anlaşmaları uygulanır; hangi anlaşmanın yürürlükte olduğunu ve neyi kapsadığını НОИ'den doğrulayın. AB dışındaki ülkeler için A1 düzenlenmez.
• •Türkiye ile çalışma. Türkiye-Bulgaristan hattında sosyal güvenlik ilişkisi AB koordinasyon tüzüklerinden değil, iki ülke arasındaki anlaşmadan doğar. Bu, farklı bir belge ve farklı bir kurum demektir; süreleri ve kapsamı AB kurallarına benzeterek varsaymayın.

Belgeyi aldıktan sonra

• •Bir nüshasını çalışanın yanında, bir nüshasını işverende bulundurun; denetim çalışanın bulunduğu yerde yapılır.
• •Çalışma koşulları değişirse (süre uzarsa, ülke eklenirse, işveren değişirse) kuruma bildirin — belge eski duruma göre düzenlenmiştir.
• •Belgenin süresi ile sözleşmenin süresini aynı takvimde tutun; ikisinin uyuşmaması en sık görülen tutarsızlıktır.
• •Sağlık tarafını ayrıca kurun: geçici kalışta EHIC, yaşamaya başlarsanız S1.
• •Emeklilik sürelerinin birleştirilmesi ayrı bir konudur; A1 dönemleri ileride bu hesabın kanıtı olur, bu yüzden belgeleri saklayın.

Bu sayfadaki bilgiler 23 Ağustos 2026 itibarıyla kaynaklara bağlanmıştır. Koordinasyon kuralları ve ulusal uygulama değişebilir; başvurudan önce НАП'ın kendi hizmet sayfasından ve AB'nin Your Europe portalından güncel durumu teyit edin. Bu metin hukuki tavsiye değildir.

Sık sorulanlar

İlgili konular