Bulgaristan'da deneme süresi: altı ayın kuralları

Çalışma hayatı · Son gözden geçirme: 2026-08-24

Deneme süresi ayrı bir sözleşme türü değildir

Yaygın yanılgı, deneme süresini „geçici sözleşme“ sanmaktır. Değildir. Deneme süresi, belirsiz ya da belirli süreli bir iş sözleşmesinin içine yerleştirilen bir ŞARTTIR. Sözleşme kurulmuştur, işe başlanmıştır, ücret işlemektedir, sosyal sigorta bildirimi yapılmıştır. Değişen tek şey, belirli bir süre boyunca sözleşmeyi sona erdirmenin normalden çok daha kolay olmasıdır — ve bu kolaylık iki tarafın da lehine olabilir.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: deneme süresindeki bir çalışan „henüz gerçekten işe alınmadım“ değildir. Ücreti, çalışma süresi, dinlenme hakları, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, sigorta bildirimi ve yıllık izin birikimi ilk günden itibaren işler. Deneme süresini işe alım öncesi bir staj gibi anlatan işveren, kanunun tanımadığı bir şey anlatıyordur.

Süre: altı ay tavanı ve bir aylık istisna

Taraflar sözleşme kurulurken altı aya kadar somut bir deneme süresi kararlaştırır. Altı ay bir tavandır; iki ay da üç ay da dört ay da kararlaştırılabilir, ama altıyı aşan bir süre geçerli olmaz. İkinci kural daha az bilinir: iş bir yıldan kısa bir süre için belirlenmişse, deneme süresi bir aya kadar olabilir. Mevsimlik işlerde, proje bazlı kısa sözleşmelerde ve turizm sektöründe bu istisna doğrudan uygulanır.

Üçüncü ve en çok atlanan kural, sürenin nasıl SAYILDIĞIDIR: deneme süresine yalnız fiilen çalışılan zaman girer. Yani rapor alınan günler, ücretli yıllık izinde geçen günler ve kanunun kabul ettiği başka sebeplerle işin yapılmadığı günler süreyi ilerletmez. Üç aylık bir deneme süresinde iki hafta rapor alan bir kişinin deneme süresi takvimde iki hafta ileri kayar. Bu, işverenin bir lütfu değil kanunun kendi hesabıdır ve iki tarafı da bağlar.

Kimin lehine kurulur: sözleşmedeki tek cümlenin ağırlığı

КТ чл. 70 ал. 2 uyarınca sözleşmede deneme süresinin KİMİN LEHİNE kararlaştırıldığı belirtilir; belirtilmemişse, deneme süresinin her iki taraf lehine kararlaştırıldığı kabul edilir. Bu tek cümle, sözleşmedeki en önemli cümlelerden biridir ve çoğu kişi imzalarken üzerinden atlayarak geçer.

• •Yalnız işveren lehine — süre dolmadan sözleşmeyi ihbarsız sona erdirme hakkı yalnız işverendedir. Çalışan ayrılmak isterse genel fesih kurallarına tabidir.
• •Yalnız çalışan lehine — nadir görülür ama mümkündür; bu durumda ihbarsız ayrılma hakkı çalışandadır.
• •Her iki taraf lehine — sözleşmede bir şey yazmıyorsa geçerli olan budur; iki taraf da ihbarsız sona erdirebilir.
• •Hangi yazıyorsa o geçerlidir — sonradan „aslında iki taraf lehineydi“ demek işe yaramaz; kanun sözleşmedeki ifadeye bakar.

Bu satırın çalışan açısından değeri şudur: yalnız işveren lehine kurulmuş bir deneme süresinde işveren istediği an ayrılabilirken, siz ayrılmak istediğinizde ihbar süresine uymak zorunda kalırsınız. İş görüşmesinde bunu sormak tuhaf değil, doğal bir sorudur; hatta işverenin size sözleşmeyi okuduğunuzu gösterdiği ilk işarettir.

Deneme süresinde fesih: neyin farklı olduğu

Lehine deneme süresi kararlaştırılan taraf, kararlaştırılan sürenin dolmasına kadar sözleşmeyi ÖNCEDEN İHBARDA BULUNMAKSIZIN sona erdirme hakkına sahiptir. Yani ihbar süresi yoktur, gerekçe gösterme zorunluluğu yoktur ve kural olarak ihbar tazminatı doğmaz. Fesih yazılı bildirimle yapılır ve bildirimin ulaştığı an hüküm doğurur — bu yüzden bildirimin tarihi ve teslim biçimi önemlidir.

İkinci ve daha ağır fark, İş Teftiş Kurumu'nun (ГИТ) ayrı bir duyuruyla vurguladığı noktadır: deneme süresi içinde çalışanlar işten çıkarmaya karşı ÖZEL KORUMADAN yararlanmazlar. Kanunun bazı çalışan gruplarına tanıdığı ek koruma (önceden izin alma şartı gibi) bu dönemde devreye girmez. Yani deneme süresi, korumaların açık olmadığı bir penceredir; bu pencerenin kaç ay olduğunu bilmek doğrudan bir güvenlik meselesidir.

Süre dolduğunda ne olur

Deneme süresi, taraflardan biri onu kullanmadan geçerse sözleşme KESİN OLARAK KURULMUŞ sayılır. Yani süre bittiğinde ayrıca bir „kadroya alma“ işlemi, yeni bir sözleşme ya da bir onay yazısı gerekmez. İşveren „henüz kararımızı vermedik“ diyemez; karar, süreyi kullanmayarak zaten verilmiştir. Bu andan itibaren fesih genel rejime tabidir: sebep, ihbar, tazminat ve koruma kuralları yeniden yürürlüktedir.

Buradan çıkan takvim disiplini önemlidir: deneme süresinin bittiği günü kendi ajandanıza yazın ve rapor ya da izin nedeniyle sürenin kaydığı günleri de hesaba katın. Süre dolduktan sonra gelen bir „deneme süresi feshi“ bildirimi hukuken deneme feshi değildir ve genel fesih kurallarına göre değerlendirilir; bunu fark edebilmek için tarihi bilmek gerekir.

Deneme süresi mi, belirli süreli sözleşme mi

İki kavram sürekli karıştırılır ve karışıklık pahalıya mal olur. Belirli süreli sözleşme, sözleşmenin kendisinin bir bitiş tarihi olduğu düzendir: tarih geldiğinde ilişki kendiliğinden sona erer ve kimsenin fesih beyanına gerek kalmaz. Deneme süresi ise sözleşmenin bitiş tarihi değil, kolay fesih penceresidir; pencere kapandığında sözleşme devam eder. Bir yıllık belirli süreli sözleşmenin içinde üç aylık deneme süresi bulunabilir — ikisi aynı anda vardır ve ayrı ayrı işler.

İş görüşmesinde en sık duyulan bulanık cümle şudur: „önce üç ay deneme, sonra bakarız“. Bu cümle iki farklı şeyi kastediyor olabilir. Ya sözleşme üç aylık belirli süreli kurulacaktır — ki bu durumda üçüncü ayın sonunda ilişki kendiliğinden biter ve deneme süresi de en fazla bir ay olabilir, çünkü iş bir yıldan kısa süre için belirlenmiştir. Ya da sözleşme belirsiz süreli kurulacak, içine üç aylık deneme şartı konacaktır. İkisi tamamen farklı sonuçlar doğurur; hangisi olduğunu imzadan önce sormak gerekir.

Ayrım, işten ayrılma anında da fark yaratır. Belirli süreli sözleşmede süreden önce ayrılmanın kendi kuralları ve kendi maliyetleri vardır; deneme süresi içinde ise lehine kararlaştırılan taraf ihbarsız çıkabilir. Aynı kişi hem belirli süreli sözleşmede hem deneme süresi içinde olabilir — ve o durumda hangi rejimin geçerli olduğu, ayrılma anının hangi pencereye denk geldiğine bakılarak belirlenir.

İşveren tarafından bakıldığında: deneme süresi bir yönetim aracıdır

Deneme süresini yalnız „işten çıkarma kolaylığı“ olarak okumak eksik bir okumadır. İşveren açısından bu süre, işe alım kararının doğruluğunu ölçmek için tanınmış bir zaman aralığıdır ve iyi yönetilen şirketlerde bu aralık planlıdır: ilk hafta oryantasyon, ilk ay hedef belirleme, ikinci ay ara değerlendirme, üçüncü ay karar. Böyle bir plan sunan işveren, çalışan açısından da daha öngörülebilirdir.

Buna karşılık deneme süresini bir „ucuz iş gücü penceresi“ gibi kullanan işverenler de vardır: her üç ayda bir yeni kişi alıp deneme süresi bitmeden çıkarmak. Bu davranış tek tek sözleşmeler bakımından kanuna aykırı olmayabilir, ama bir kalıba dönüştüğünde iş yerinin gerçek yüzünü gösterir. İşe girmeden önce sorulacak en yararlı soru şudur: bu pozisyonda son bir yılda kaç kişi çalıştı?

Deneme süresinde geri bildirim ve kayıt tutma

Kanun, deneme süresinde işverene düzenli geri bildirim verme yükümlülüğü getirmez; fesih gerekçesiz yapılabildiği için resmî bir performans dosyası da şart değildir. Bu boşluk çalışan aleyhine işler, çünkü „neden“ sorusunun cevabı hiçbir yerde yazılı olmaz. Bu yüzden pratik tavsiye tek yönlüdür: siz kendi kaydınızı tutun.

Bunun basit bir yolu vardır. Ayda bir kez, yöneticinize kısa bir e-posta yazın: bu ay ne yaptınız, neyi tamamladınız, bir sonraki ay için hangi hedefleri anladınız. Cevap gelirse elinizde bir değerlendirme kaydı olur; cevap gelmezse bile gönderdiğiniz mesajın kendisi tarihlidir. Bu alışkanlık iki işe yarar: deneme süresi olumlu biterse referansınız hazırdır, olumsuz biterse anlatınız belgelidir.

Deneme süresinde haklarınız aynen işler

• •Ücret — deneme süresi ücreti düşürme gerekçesi değildir. Aynı iş için düşük ücret uygulanacaksa bu sözleşmede ayrıca yazılı olmalıdır ve asgari ücretin altına inemez.
• •Yıllık izin — izin hakkı ilk günden itibaren birikir; dört aylık kıdem tamamlanmadan ayrılırsanız birikmiş izin tazminat olarak ödenir.
• •Sigorta — iş sözleşmesi bildirimi ve sigorta yükümlülüğü ilk günden başlar. „Deneme süresince sigortasız çalış“ önerisi kanuna aykırıdır ve sonradan sizin aleyhinize sonuç doğurur.
• •Çalışma süresi ve dinlenme — 40 saatlik hafta, 12 saatlik günler arası dinlenme ve fazla mesai kuralları deneme süresinde de aynen geçerlidir.
• •İş sağlığı ve güvenliği — eğitim, koruyucu donanım ve gerekli hâllerde sağlık muayenesi yükümlülüğü işverendedir ve ertelenemez.

Sözleşmeyi imzalamadan önce bakılacak beş satır

1. 1

   Deneme süresinin uzunluğu yazılı mı

   „Deneme süresi uygulanır“ ifadesi yetmez; kaç ay olduğu somut yazmalıdır ve altı ayı aşamaz.
2. 2

   Kimin lehine kararlaştırıldığı yazılı mı

   Yazılı değilse kanun her iki taraf lehine sayar. Yazılıysa, yazan neyse o geçerlidir — okumadan imzalamayın.
3. 3

   İşin süresi bir yıldan kısa mı

   Kısaysa deneme süresi bir ayı aşamaz. Mevsimlik ve proje bazlı sözleşmelerde bu satır sık sık kanuna aykırı yazılır.
4. 4

   Aynı işveren nezdinde aynı işi daha önce yaptınız mı

   Yaptıysanız aynı iş için ikinci kez deneme süresi kararlaştırılamaz. Eski sözleşmenizin kopyasını saklayın.
5. 5

   Sözleşmenin bir nüshası size verildi mi

   İş Teftiş Kurumu'nun sürekli hatırlattığı nokta budur: yazılı olarak kararlaştırılan koşullar hem çalışanın hem işverenin haklarını en tam biçimde güvence altına alır. Nüshası olmayan çalışan, iddiasını belgeleyemez.

Mevsimlik işlerde deneme süresi: en sık istismar edilen alan

Karadeniz kıyısındaki turizm sezonu, tarım hasadı ve kayak sezonu gibi kısa dönemli işlerde deneme süresi kuralı sık sık esnetilir. Klasik senaryo şudur: üç aylık bir sezon işi için üç aylık deneme süresi yazılır ve sezonun tamamı fiilen deneme süresi olarak geçirilir. Bu, işin bir yıldan kısa süre için belirlendiği hâllerde deneme süresinin bir ayı aşamayacağı kuralına aykırıdır.

İş Teftiş Kurumu mevsimlik çalışanlara özel olarak seslenir ve haklarını ZAMANINDA savunmalarını hatırlatır. Bunun sebebi basittir: sezon bittiğinde işçi ülkesine ya da başka bir şehre döner, işveren kapanır ve belge toplamak imkânsızlaşır. Sezon içinde alınacak üç şey — imzalı sözleşme nüshası, çalışma çizelgesi ve bordro — sonradan aylarca sürecek bir uğraşın yerine geçer.

Deneme süresinde hastalanmak, izin istemek, doğum

Deneme süresinde hastalanan bir çalışan болничен лист alabilir ve geçici iş göremezlik rejimi normal biçimde işler; deneme süresi olması ödemeyi ortadan kaldırmaz. Buradaki tek özel etki, sürenin ilerlememesidir: raporlu günler deneme süresinden sayılmaz ve bitiş tarihi o kadar ileri kayar. Bu, çalışanın aleyhine görünür ama aslında dengeleyicidir — işveren, kişiyi çalışırken görmediği günler için deneme hakkını tüketmiş sayılmaz.

Yıllık izin talebi de mümkündür, ancak izne çıkma hakkı dört aylık kıdemle doğduğu için kısa deneme sürelerinde bu hak fiilen doğmaz. İzin biriktirmek ise ilk günden itibaren işler; deneme süresinde ayrılan kişiye birikmiş izin tazminatı ödenir. Gebelik ve doğum hâlinde ise tablo daha karmaşıktır ve genel koruma hükümleriyle deneme süresi rejiminin kesiştiği bir alandır; böyle bir durumda karar vermeden önce yazılı bilgi almak ve ГИТ'e danışmak en doğru adımdır.

Yabancı çalışanlar için ek bir katman

Bulgaristan'da çalışma hakkı oturum ya da çalışma izni koşuluna bağlı olan kişiler için deneme süresi ek bir risk taşır: iznin dayanağı çoğu zaman belirli bir işverenle kurulan iş ilişkisidir. Deneme süresi içinde yapılan bir fesih, yalnız işi değil o iznin dayanağını da etkileyebilir. Bu yüzden AB dışı vatandaşların sözleşme imzalamadan önce izin türünün işverene bağlı olup olmadığını netleştirmesi gerekir.

Uygulamada işe alım görüşmesinde sorulacak soru şudur: bu izin bu işverene mi bağlı, yoksa serbest çalışma hakkı mı veriyor? Cevabı bilen kişi deneme süresini bir risk penceresi olarak doğru ölçekler ve gerekiyorsa taşınma, kira sözleşmesi ve okul kaydı gibi geri dönüşü zor adımları deneme süresi bitene kadar erteler.

AB vatandaşları için tablo daha rahattır — serbest dolaşım hakkı çalışma iznine bağlı değildir — ama onlar için de deneme süresi içinde yapılan bir fesih, ikamet kaydının ve sağlık sigortası sürekliliğinin gözden geçirilmesini gerektirir. Her iki grupta da tavsiye aynıdır: deneme süresinin bitiş tarihini bilin ve o tarihe kadar ikinci bir gelir ya da geri dönüş planınızı kapatmayın.

Deneme süresi feshine itiraz edilebilir mi

Fesih deneme süresinin İÇİNDE ve lehine kararlaştırılan tarafça yapılmışsa, gerekçe tartışması açılmaz — kanun bu hakkı gerekçesiz tanır. İtiraz alanı bu yüzden dar ama vardır ve şu üç soruda toplanır: fesih gerçekten süre içinde mi yapıldı, deneme şartı geçerli miydi, ve fesheden taraf lehine mi kararlaştırılmıştı.

Örneğin altı ayı aşan bir deneme süresi kararlaştırılmışsa, aşan kısımda yapılan fesih deneme feshi olarak ayakta kalmaz. Aynı şekilde aynı iş için ikinci kez kurulmuş bir deneme şartı ya da rapor günleri hesaba katılmadığında süresi çoktan dolmuş bir deneme süresi de tartışılabilir. Bu tartışmanın tek yakıtı belgedir: sözleşme nüshası, fesih bildiriminin tarihi ve raporlu günlerin kaydı.

Fesih bildirimi elinize geçtiğinde ilk 48 saat

Deneme süresi feshinde hız önemlidir, çünkü tartışılabilir noktaların hepsi tarihe bağlıdır. Bildirimi aldığınız gün üç şeyi kayda geçirin: bildirimin üzerindeki tarih, size fiilen ulaştığı tarih ve teslim biçimi (elden imza karşılığı, kurye, e-posta). Bu üçü birbirinden farklı olabilir ve sürenin içinde mi dışında mı olduğunuz tam da bu farkta ortaya çıkar.

İkinci adım hesabı yapmaktır: sözleşmedeki başlangıç tarihi, kararlaştırılan deneme süresi, raporlu ve izinli geçen günler. Bu dört veriyle deneme süresinin bitiş tarihi hesaplanır. Bitiş tarihinin fesih bildiriminden önce olduğu ortaya çıkarsa, elinizdeki artık bir deneme feshi değil, genel rejime tabi bir fesihtir — ve o rejimde sebep, ihbar ve tazminat kuralları işler.

Üçüncü adım hesap kapatmaktır. Deneme süresi feshi, birikmiş ücret ve kullanılmayan yıllık izin tazminatı borcunu ortadan kaldırmaz. Ayrılık belgelerinde bu iki kalemin ayrı ayrı görünmesini isteyin; görünmüyorsa imzadan önce yazılı olarak sorun. Yazılı soru, sonradan açılacak her kapının anahtarıdır.

Bu sayfadaki bilgiyi bugün nasıl doğrularsınız

Deneme süresi hükümleri Кодекс на труда'nın 70 ve 71. maddelerinde yer alır ve kanun değişiklikleriyle güncellenebilir. Bu sayfadaki bilgiler 24 Ağustos 2026 itibarıyla resmî kaynaklara bağlanmıştır; sözleşme imzalamadan ya da bir feshe itiraz etmeden önce güncel değeri resmî sayfadan teyit edin: iş ilişkisinin kuruluşu için МТСП'nin „Възникване на трудово правоотношение“ sayfası, deneme süresi uygulaması ve fesihte koruma için ИА ГИТ'in konuya ayırdığı soru-cevap ve duyurular.

Sık sorulanlar

İlgili konular