Bulgaristan'da hastalık izni: kim öder, ne kadar öder

Çalışma hayatı · Son gözden geçirme: 2026-08-24

Önce terimler: üç ayrı şey karıştırılıyor

Bulgaristan'da „hastalık“ etrafında birbirine benzeyen üç kavram dolaşır ve üçü karıştırıldığında insan yanlış kapıyı çalar. Birincisi SAĞLIK SİGORTASIDIR (здравно осигуряване): tedaviye erişimi sağlar, doktora gidebilmeniz ve ilacın karşılanması bununla ilgilidir. İkincisi GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİDİR (парично обезщетение при временна неработоспособност): tedavi olurken çalışamadığınız günlerin GELİRİNİ karşılar. Üçüncüsü İŞ SÖZLEŞMESİNDEKİ İZİN HAKKIDIR: raporlu günlerde işe gitmemenizin hukuki dayanağıdır.

Bu yazı ikinci kavramı, yani parayı anlatır. Sağlık sigortasının nasıl işlediği, hangi hizmetin karşılandığı ve prim ödenmediğinde hakların nasıl kesildiği bu sitede ayrı bir yazının konusudur ve iki konu birbirinin yerine geçmez: sağlık sigortanız aktif olduğu hâlde iş göremezlik ödeneğine hak kazanmamış olabilirsiniz, ya da tersi bir durumda olabilirsiniz. Hangi kapının çalınacağını belirleyen şey, sorunun para mı yoksa tedavi mi olduğudur.

Şema: iki ödeyen, iki oran, tek rapor

Bulgaristan'da geçici iş göremezlik (временна неработоспособност) tek bir belgeyle başlar: болничен лист, yani doktorun düzenlediği rapor. Rapor bir kez düzenlendiğinde iki ayrı ödeme mekanizması harekete geçer. Birincisi işverenin cebinden çıkar ve yalnız ilk iki iş gününü kapsar. İkincisi devlet sosyal sigortasından (ДОО) gelir, üçüncü günden itibaren işler ve НОИ tarafından doğrudan çalışanın banka hesabına yatırılır.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: raporlu bir ayda maaşınız iki parçaya ayrılır ve toplam tutar normal bir aydan düşük çıkar. Bordroda yalnız ilk iki günün karşılığını görürsünüz; kalan günlerin parası ayrı bir ödeme olarak НОИ'den gelir ve bordroda görünmez. „Maaşım eksik yattı“ diye düşünen çoğu kişi aslında ikinci ödemeyi henüz almamıştır.

İlk şart: altı aylık sigorta kıdemi

Geçici iş göremezlik ödeneği bir hak, ama koşullu bir haktır. НОИ'nin ifadesiyle hak, kişi genel hastalık ve analık için sigortalıysa ve bu risk için en az 6 aylık sigorta kıdemi varsa doğar. Dayanak Кодекс за социално осигуряване'nin (КСО) 40. maddesidir. Altı ay, tek bir işverende kesintisiz geçmek zorunda değildir; bu risk için sigortalı geçen süreler toplanır.

Buradaki en sert ayrıntı şudur: altı aylık kıdem yoksa yalnız НОИ ödemesi değil, işverenin ödediği ilk iki iş günü de doğmaz (1 Ocak 2024'ten itibaren). Yani yeni işe başlamış ve Bulgaristan'da daha önce sigortalı çalışmamış bir kişi, hastalandığında hiçbir ödeme almadan raporlu kalabilir. Bu, ülkeye yeni gelenler için ilk aylarda gerçek bir gelir riskidir ve taşınma bütçesi yapılırken hesaba katılmalıdır.

AB içinden gelenlerde altı aylık kıdem çoğu zaman zaten vardır, ama bunun sayılabilmesi için önceki ülkedeki sigorta dönemlerinin belgelenmesi gerekir. AB koordinasyon kuralları bu birleştirmeyi mümkün kılar; pratikte yapılması gereken, işe başlarken önceki sigorta geçmişinizi belgeleyip НОИ dosyanıza girmesini sağlamaktır. Belge yoksa sistem sizi „kıdemi yok“ olarak görür ve fark, ancak siz itiraz ettiğinizde kapanır.

Oranlar: %70 ve %80

İşverenin ödediği ilk iki gün için НОИ ek bir alt sınır koyar: ödenen tutar, kararlaştırılan ortalama günlük ücretin %70'inden az olamaz. Bu kural, ay içinde çalışılan gün sayısının düşük olduğu durumlarda çalışanı korur. НОИ ödemesinin tabanı ise sigorta primi ödenmiş ya da ödenmesi gereken gelirdir; yani beyan edilmemiş bir gelir üzerinden ödenek de hesaplanamaz.

Bu yüzden „elden ödenen“ ücret düzeni hastalık hâlinde doğrudan cebe zarar verir: bordroda görünmeyen tutar, ödenek hesabında da yoktur. Aynı mantık doğum izni, işsizlik ödeneği ve emeklilik için de geçerlidir — ama en hızlı hissedildiği yer hastalık iznidir, çünkü ilk uzun rapor genellikle beklenmedik bir anda gelir.

Rapor nasıl doğar: elektronik болничен лист

Bulgaristan'da rapor kâğıt bir belge olmaktan çıkmıştır. Hekim raporu elektronik olarak düzenler ve kayıt НОИ'nin sistemine düşer; kurum bunun için ayrı bir „еБолнични листове“ elektronik hizmet ve sorgu ekranı yayımlar. Yani rapor „elden teslim edilen kâğıt“ değil, sistemde oluşan bir kayıttır ve siz de kendi kaydınızı bu ekrandan sorgulayabilirsiniz.

1. 1

   Aile hekiminize (личен лекар) ya da tedaviyi yapan hekime başvurun

   Raporu düzenleme yetkisi hekimdedir. Acil durumda hastanede başlayan tedavi de rapora bağlanır; sonradan aile hekiminizle kaydı eşleştirin.
2. 2

   Raporun numarasını ve tarih aralığını not edin

   Elektronik kayıtta bunlar sizin takip anahtarınızdır. НОИ ekranında kendi raporunuzu bu bilgilerle bulursunuz.
3. 3

   İşvereninizi AYNI GÜN bilgilendirin

   İşverenin НОИ'ye bildirim yapabilmesi için raporun kendisine sunulması gerekir. Gecikme, paranın gecikmesi demektir.
4. 4

   Banka hesap bilgilerinizin НОИ'de kayıtlı olduğundan emin olun

   Ödeme doğrudan size yapılır; hesap bilgisi eksikse ödeme askıda kalır. İlk raporunuzdan önce bu adımı kapatmak en iyisidir.
5. 5

   Kendi kaydınızı elektronik hizmetlerden takip edin

   Raporun sisteme düştüğünü ve işverenin bildirimini görebilirsiniz. Bir şey eksikse beklemek yerine sormak süreyi kısaltır.

İşverenin bildirimi: приложение № 9

Her rapor için işveren, НОИ'ye bir belge doldurup göndermekle yükümlüdür: НПОПДОО'ya ekli приложение № 9 sayılı bildirim. Süresi nettir: bu bildirimler, sigortalının raporu işverene sunduğu ayı takip eden ayın 10. gününe kadar НОИ'ye verilir. Yani ekim ayında sunduğunuz bir rapor için işverenin bildirimi en geç kasımın 10'unda gitmiş olmalıdır.

Bu tarih neden sizi ilgilendirir: НОИ'nin ödeme saati bu bildirimin ulaşmasıyla başlar. Bildirim gecikirse ödeme de gecikir ve gecikmenin sebebi çoğu zaman sizin değil, muhasebenin takvimidir. Parası gelmeyen bir çalışanın soracağı ilk soru „НОИ neden ödemedi“ değil, „приложение № 9 gönderildi mi“ olmalıdır — çünkü zincirin kopan halkası genellikle oradadır.

Para ne zaman yatar

НОИ'nin kendi kuralları ödeme süresini belirler ve süre, bildirimin ulaşmasına bağlıdır. Geçici iş göremezlik ödenekleri, приложение № 9 bildirimlerinin НОИ'ye sunulmasından ve düzenlenen raporların verilerinin kuruma ulaşmasından itibaren 10 iş günü içinde hak sahiplerine ödenir.

• •Tek ayı kapsayan rapor — bildirim ve rapor verisi ulaştıktan sonra 10 iş günü içinde ödeme yapılır.
• •Birden fazla takvim ayını kapsayan rapor — ilk ay için aynı 10 iş günlük süre işler; sonraki her takvim ayı için ödeme, o ayın bitiminden sonraki 5 iş günü içinde yapılır.
• •Son ay — ödeme, ödenek süresinin bitiminden sonraki 5 iş günü içinde tamamlanır.
• •Süre bildirimden başlar — takvim, raporun düzenlendiği günden değil, kurumun veriyi aldığı günden itibaren işler.

Ödenek neden bordronuzdan düşük çıkar

Raporlu bir ayın sonunda eline geçen parayı normal bir ayla karşılaştıran çoğu kişi üç ayrı sebepten kaynaklanan bir farkla karşılaşır ve genellikle sebebi tek bir şeye bağlar. Birinci sebep oranın kendisidir: ilk iki gün %70, sonrası %80 — yani hiçbir gün için tam ücret ödenmez. İkinci sebep hesap tabanıdır: ödenek, brüt ücretin tamamı üzerinden değil, prim ödenmiş ya da ödenmesi gereken gelir üzerinden hesaplanır. Üçüncü sebep zamanlamadır: НОИ ödemesi bordroyla aynı günde yatmaz, dolayısıyla ay sonunda bakıldığında paranın bir bölümü henüz gelmemiştir.

Bu üçlü, düzenli fazla mesai yapan ya da gelirinin bir bölümünü primden alan çalışanlarda daha görünürdür. Prim ve ek ödemeler her ay değiştiği için ödenek tabanı da değişir ve „geçen sefer daha çok yatmıştı“ hissi doğar. Doğru karşılaştırma, bordroyu ve НОИ havalesini birlikte toplayıp aynı dönemin sigorta gelirine bakmaktır; tek başına banka ekstresi bu hesabı göstermez.

Buradan çıkan bütçe tavsiyesi sadedir: Bulgaristan'da uzun bir raporun gelir etkisi hafif değildir ve iki-üç haftalık bir kesinti bile ay sonunu değiştirir. Bir aylık gider tutarında bir yastık, bu ülkedeki çalışan için lüks değil, sistemin yapısının doğal gereğidir.

İş kazası ve meslek hastalığı ayrı bir hattır

Genel hastalık ile iş kazası ya da meslek hastalığı aynı kapıdan girmez. İkincisinde olayın kendisi ayrıca bildirilir, soruşturulur ve kayda geçer; ödenek rejimi de genel hastalıktan farklıdır. Bu yüzden iş yerinde ya da işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen bir olayda ilk yapılacak şey, olayın iş kazası olarak KAYDA GEÇMESİNİ sağlamaktır — hekime „evde düştüm“ demek, bir hakkı sessizce kapatmak olur.

İş kazası bildirimi işverenin yükümlülüğüdür, ama pratikte bildirimin yapıldığını çalışanın da doğrulaması gerekir. Olay yerinde tanık varsa adını not edin, olay saatini ve yerini yazın, hekime durumu olduğu gibi anlatın. Ödenek oranının ve süresinin bu hatta nasıl belirlendiğini НОИ'nin ilgili sayfasından teyit edin; bu yazı yalnız genel hastalık rejimini ayrıntılandırır ve iki hattın karıştırılmaması için burada oran yazmaz.

Hasta yakınına bakım ve karantina hâlleri

Geçici iş göremezlik yalnız kişinin kendi hastalığıyla sınırlı değildir. Bulgar sosyal güvenlik mevzuatı, hasta bir aile bireyine — özellikle küçük çocuğa — bakım için ve bazı karantina hâlleri için de ödenek öngörür. Bu hâllerin her birinin kendi süre sınırı ve kendi belge düzeni vardır ve süreler kişiden kişiye değil, hâlin türüne göre değişir.

Bu yazıda o sürelerin sayıları BİLİNÇLİ OLARAK yazılmamıştır: her hâl için ayrı bir sınır vardır ve tek tek doğrulanmadan yazılan bir gün sayısı, tam da ihtiyaç anında yanlış planlamaya yol açar. Çocuğunuz hastalandığında yapılacak doğru hareket, aile hekiminden hangi tür rapora hak kazandığınızı sormak ve НОИ'nin geçici iş göremezlik sayfasından o hâlin güncel süresini teyit etmektir.

Rapor süresince iş ilişkiniz ne olur

Rapor, iş sözleşmesini sona erdirmez ve iş ilişkisi raporlu dönemde de devam eder. Yıllık izin hakkınız işlemeye devam eder, sigorta bildiriminiz sürer ve kıdeminiz bu dönemde de sayılır. Buna karşılık iki noktada özel etki vardır: deneme süresi raporlu günlerde İLERLEMEZ (yalnız fiilen çalışılan zaman sayılır) ve yıllık iznin içine düşen raporlu günler izin olarak tüketilmiş sayılmaz.

Uzun süreli iş göremezlikte devreye tıbbi ekspertiz düzeni girer: belirli bir süreyi aşan raporlarda karar tek hekimden çıkmaz, kurul (ЛКК ve gerektiğinde ТЕЛК) devreye girer. Bu, hem tedavinin sürekliliği hem de ödeneğin devamı için gerekli bir adımdır; tarihini kaçırmak ödeneğin kesilmesine yol açar. Uzun raporlarda takvimi hekimle birlikte yazmak en emniyetli yoldur.

En sık yapılan beş hata

• •Altı aylık kıdemi varsaymak — ülkeye yeni gelen ve Bulgaristan'da ilk kez sigortalanan kişi ilk aylarda ödeneksiz kalabilir. Önceki AB sigorta dönemlerini belgeleyin.
• •Eski üç günlük bilgiyle hesap yapmak — 1 Ocak 2024'ten sonra başlayan iş göremezliklerde işverenin ödediği gün sayısı ikidir.
• •Raporu işverene geç bildirmek — приложение № 9'un süresi, raporun işverene sunulduğu aya bağlıdır; gecikme doğrudan ödemeyi geciktirir.
• •Banka bilgisini НОИ'de güncellememek — ödeme doğrudan kuruma verdiğiniz hesaba gider; eski hesap kapanmışsa ödeme askıda kalır.
• •Beyan edilmeyen ücretle çalışmak — ödenek, prim ödenmiş gelir üzerinden hesaplanır; görünmeyen ücret ödenekte de görünmez.

Yabancı çalışanlar ve sınır ötesi durumlar

Bulgaristan'da sigortalı olup tedavi için başka bir AB ülkesinde bulunan ya da tersine, başka ülkede sigortalıyken Bulgaristan'da hastalanan kişiler için AB sosyal güvenlik koordinasyon kuralları devreye girer. Bu kuralların ana fikri basittir: sigortalı olduğunuz ülke ödemekle yükümlüdür, bulunduğunuz ülke ise size tedaviye erişim sağlar. Uygulamada işleyen şey belgedir — hangi kurumun hangi formu istediğini önceden öğrenmek, sonradan yaşanacak aylarca süren yazışmayı önler.

Türkiye ile Bulgaristan arasındaki sosyal güvenlik ilişkisi AB koordinasyonundan farklı bir hukuki zemine oturur ve bu sitede ayrı bir yazının konusudur. Buradaki tek uyarı şudur: iki ülke arasında gidip gelen bir çalışan için „hangi ülkede sigortalıyım“ sorusunun cevabı, hastalık ödeneğinin kimden isteneceğini de belirler. Cevabı hastalandığınız gün aramayın; işe başlarken yazılı olarak öğrenin.

Rapor sorgulanabilir mi, kontrol var mı

Evet, ve bunun iki yönü vardır; ikisi de çalışanı ilgilendirir. Elektronik rapor sistemi, kurumun raporları toplu olarak görebilmesini ve gerektiğinde kontrol etmesini sağlar; НОИ ayrıca rapor düzenlenmesine ilişkin sık sorulan sorulara ayrı bir sayfa ayırır. Kontrol mekanizmasının varlığı çalışan için kötü bir haber değildir: kayıt altındaki bir sistemde raporun „kaybolması“ ya da işverenin „böyle bir rapor görmedim“ demesi mümkün değildir.

Öte yandan, raporun tıbbi gerekçesinin kurul tarafından incelenmesi mümkündür ve bu inceleme ödeneği etkileyebilir. Bu yüzden rapor süresince tedavi rejimine uymak yalnız sağlık değil, hak meselesidir de: hekimin yazdığı rejime aykırı davranıldığı tespit edilirse ödenek tartışmalı hâle gelir.

Ödeme gelmediğinde: dört adımlık teşhis

НОИ ödemesi beklediğiniz sürede yatmadığında sorunu tahmin etmek yerine sırayla eleyin. Zincir dört halkadan oluşur ve hangi halkanın koptuğunu bulmak, doğru kişiye doğru soruyu sormak demektir.

1. 1

   Rapor sisteme düşmüş mü

   НОИ'nin elektronik rapor ekranından kendi kaydınızı sorgulayın. Kayıt yoksa sorun hekim tarafındadır ve çözüm oradadır.
2. 2

   İşveren приложение № 9'u göndermiş mi

   Süre, raporu işverene sunduğunuz ayı takip eden ayın 10'una kadardır. Muhasebeye bu belgenin gönderim tarihini sorun.
3. 3

   Sigorta kıdeminiz altı ayı buluyor mu

   Bulmuyorsa ödeme doğmaz. Önceki AB sigorta dönemleriniz varsa belgelerini НОИ'ye ulaştırın; kıdem birleştirildiğinde hak da doğar.
4. 4

   Banka hesabınız kurumda güncel mi

   Ödeme doğrudan size yapılır. Hesap kapandıysa ya da hiç bildirilmediyse ödeme askıda kalır ve kimse size haber vermez.
5. 5

   Süreyi doğru saydınız mı

   On iş günü, raporun düzenlendiği günden değil, bildirim ve rapor verisinin kuruma ulaştığı günden başlar. Aradaki fark çoğu zaman bir haftadır.

Bu sayfadaki bilgiyi bugün nasıl doğrularsınız

Hastalık ödeneğinin oranları ve süreleri Кодекс за социално осигуряване ile НПОПДОО yönetmeliğine dayanır; ikisi de yıl içinde değişebilir ve 2024 değişikliği bunun taze bir örneğidir. Bu sayfadaki bilgiler 24 Ağustos 2026 itibarıyla resmî kaynaklara bağlanmıştır; bir ödeme beklemeden ya da itiraz etmeden önce güncel değeri resmî sayfadan teyit edin: oranlar ve şartlar için НОИ'nin „Парично обезщетение при временна неработоспособност“ sayfası, bildirim süreleri için „Удостоверения № 9, № 10 и № 11“ sayfası, rapor kaydı için „еБолнични листове“ ekranı.

Sık sorulanlar

İlgili konular