Bulgaristan'da babalık izni: 15 gün ve iki ay

Çalışma hayatı · Son gözden geçirme: 2026-08-24

Üç ayrı hat, üç ayrı mantık

Bulgaristan'da babalık izni konuşulduğunda üç farklı şey aynı adla anılır ve bu, en çok yanlış planlama üreten karışıklıktır. Birinci hat DOĞUM ANINA aittir: bebek dünyaya geldiğinde babanın yanında olmasını sağlayan kısa izindir. İkinci hat ANNENİN HAKKININ DEVRİDİR: annenin kullanmakta olduğu izin, kanunun şartlarıyla babaya geçirilir. Üçüncü hat ise BABANIN KENDİ HAKKIDIR ve annenin izniyle hiç ilgisi yoktur; çocuğun ilk sekiz yılı içinde, ailenin uygun gördüğü bir zamanda kullanılır.

Üçünün ortak noktası, hepsinin sosyal sigorta tarafından ödenek karşılığının bulunmasıdır; ayrıldıkları nokta ise şartlar, süreler ve mahsup kurallarıdır. Aşağıdaki tablo üç hattı yan yana koyar; ayrıntıları ise izleyen bölümler açar.

Doğumda 15 gün: en bilinen ama en çok kaçırılan hak

Doğum gerçekleştiğinde babanın kullanabileceği kısa izin, üç hat içinde en bilinenidir. Ödeneğe hak kazanmak için НОИ'nin işaret ettiği şart nettir: 1 Ağustos 2022'den itibaren babaların, çocuğun doğumu nedeniyle 15 güne kadar izin için ödenek alabilmesi için genel hastalık ve analık sigortası kapsamında en az 6 aylık sigorta kıdemine sahip olmaları gerekir.

Bu izin doğumdan sonraki dönemde kullanılır ve ailenin en yoğun olduğu günlere denk gelir; tam da bu yüzden „sonra kullanırım“ denilerek kaçırılması yaygındır. Kaçırıldığında geri gelmez: bu hattın kendine ait bir zaman penceresi vardır ve pencere kapandığında hak da kapanır. İşverenle konuşulması gereken zaman, doğumdan haftalar önceki dönemdir, doğumun ertesi günü değil.

чл. 164в: çocuk 8 yaşına gelene kadar iki ay

Bulgaristan'ın aile izinleri hattındaki en yeni ve en az bilinen hak budur. МТСП'nin duyurusuyla babalar, çocuk yetiştirmek için iki aylık bir izne hak kazandı; НОИ ise buna karşılık gelen ödeneği ayrı bir başlık altında yayımlar: çocuk 8 yaşına gelene kadar baba (ya da evlat edinen) tarafından kullanılan bakım izni ödeneği.

Bu hakkın iki özelliği onu diğerlerinden ayırır. Birincisi ESNEK ZAMANLIDIR: iki ayın çocuğun ilk sekiz yılı içinde ne zaman kullanılacağına aile karar verir. Yani doğumda değil, çocuk kreşe başlarken, okula başlarken ya da annenin işe dönüş takviminde bir boşluk oluştuğunda kullanılabilir. İkincisi BABANIN KENDİ HAKKIDIR: annenin izninden düşülmez ve annenin izin kullanıp kullanmamasına bağlı değildir.

Kanunun ifadesiyle bu hak, çl. 164в'ye göre her çalışana tanınır — şu şartla ki, kişi belirli izinlerden toplamda iki aydan azını kullanmış olsun. Yani hak „iki ay“ olarak sabit değildir; kullanılmış izin varsa, hak kalan farktır.

Mahsup kuralı: iki ayın içinden ne düşülür

Bu, yazının en teknik ama en para değeri olan bölümüdür. чл. 164в'deki iki aylık hak, babanın (ya da evlat edinenin) daha önce ANNE YERİNE kullandığı bazı izinlerle mahsuplaşır. Kanunun saydığı hâller şunlardır: gebelik ve doğum izni, iki yaşına kadar çocuk bakımı izni, beş yaşına kadar çocuğun evlat edinilmesi izni — bunların anne yerine kullanılmış olması hâlinde — ve annenin ölümü ya da ağır hastalığı sebebiyle kullanılan izin.

Mekanik basittir: baba bu izinlerden hiç kullanmamışsa iki ayın tamamına hak kazanır. Toplamda iki aydan AZ kullanmışsa, iki ay ile kullandığı süre arasındaki farka hak kazanır. İki ay ya da fazlasını kullanmışsa, çл. 164в'ye göre ayrıca bir hak doğmaz. Yani bu hüküm bir „ikinci iki ay“ vermez; babanın toplam bakım izninin iki aydan az kalmamasını güvence altına alır.

Evlat edinenler ve tek ebeveynli aileler

Kanun bu hattı yalnız biyolojik babaya değil, EVLAT EDİNENE de tanır: НОИ'nin sayfası hakkı „baba (evlat edinen)“ ifadesiyle yazar ve iki aylık izin ile ödenek aynı biçimde uygulanır. Evlat edinme sürecinde bulunan aileler için bu, sürecin en pratik desteklerinden biridir; çünkü çocuğun aileye katıldığı ilk aylar, biyolojik doğumdaki uyum döneminin karşılığıdır.

Mahsup listesinde de evlat edinme izni ayrıca sayılır: beş yaşına kadar çocuğun evlat edinilmesi için anne yerine kullanılan izin, iki aylık haktan düşülen kalemler arasındadır. Yani evlat edinen bir baba, o izni ne kadar kullandığına bakarak kendi iki aylık hakkının kalanını hesaplar — hesap biyolojik doğumdakiyle aynı mantıkla işler.

Annenin ölümü ya da ağır hastalığı hâli de kanunun ayrıca saydığı bir durumdur ve bu sebeple kullanılan izin yine mahsup listesindedir. Bu satırın varlığı, hükmün amacını gösterir: kanun babayı „yardımcı ebeveyn“ değil, gerektiğinde bakımın tamamını üstlenen ebeveyn olarak kurgular ve toplam bakım süresinin iki ayın altına düşmemesini güvence altına alır.

Anneden devir: üçüncü hat

Annenin kullanmakta olduğu izin, kanunun aradığı şartlarla babaya devredilebilir ve devir hem izni hem ödeneği taşır. Bu, çl. 164в'deki bağımsız haktan farklı bir mekanizmadır: burada baba KENDİ hakkını değil, annenin hakkının kalanını kullanır. Ödeneğin tutarı da devredilen hakkın rejimine göre belirlenir.

Ailelerin bu mekanizmayı kullanma sebebi genellikle ekonomiktir: annenin işe dönmesi hane geliri açısından daha avantajlıysa, kalan izin babaya geçirilir. Kararı vermeden önce iki hesabın yan yana konması gerekir — annenin dönüşünde kazanılacak gelir ile babanın izinde alacağı ödenek. Bu iki sayının karşılaştırılması, kararı duygusal olmaktan çıkarıp somutlaştırır.

Ödenek tutarları neden burada yazılmıyor

Bu yazıda hiçbir hat için parasal TUTAR yazılmamıştır ve bu bilinçli bir karardır. Sebebi şudur: bakım izinlerine bağlı aylık ödeneklerin tutarı her yıl Devlet Sosyal Sigorta Bütçe Kanunu ile yeniden belirlenir. Yılı belirsiz bir tutarı yazmak, okuru tam da planlama yaparken yanıltır — üstelik böyle bir sayı yanlış olduğunda yanlışlığı görünmez, çünkü kaynağı da yoktur.

Yapılması gereken tek adım vardır: НОИ'nin ilgili sayfasında, yürürlükteki bütçe kanununun belirlediği aylık tutarı okuyun. Doğumdaki 15 günlük izin için ödenek hesabı ise babanın kendi sigorta gelirine bağlıdır; onun için de kurumun kendi sayfası ve hesaplama araçları esastır.

İki ayı ne zaman kullanmak mantıklı

Sekiz yıllık pencere, bu hakkı bir izinden çok bir ARAÇ hâline getirir; ve aracın değeri, doğru anda kullanılmasına bağlıdır. Ailelerin pratikte en çok işine yarayan dört an vardır. Birincisi, annenin iki yaşa kadar bakım izni bittiği ve kreş sırasının henüz açılmadığı boşluktur — bu boşluk çoğu şehirde birkaç ayı bulur ve tam da iki aylık izinle kapatılabilir. İkincisi çocuğun kreşe ya da anaokuluna ilk başladığı uyum dönemidir; ilk haftalar kısa günlerden oluşur ve bir ebeveynin gündüz müsait olması gerekir.

Üçüncü an okulun ilk ayıdır: yeni düzen, yeni saatler ve çoğu ailede yeni bir ulaşım planı demektir. Dördüncüsü ise planlanmayan andır — ailede bir hastalık, bir taşınma ya da annenin işinde beklenmedik bir yoğunluk. Sekiz yıllık pencerenin asıl değeri budur: hak, kullanılmadığı sürece bir yedek olarak durur ve gerçekten gerektiğinde devreye girer.

Buna karşılık bir uyarı da gerekir: yedek olarak beklemek, unutmakla kolayca aynı şeye dönüşür. Çocuğun sekizinci yaş günü yaklaştığında kullanılmamış hak sessizce kapanır ve kimse hatırlatmaz. En basit çözüm, çocuğun doğum tarihine yedi buçuk yıl ekleyip takvime bir not düşmektir.

Başvuru: adım adım

1. 1

   Sigorta kıdeminizi ölçün

   Doğumdaki 15 günlük iznin ödeneği için genel hastalık ve analık kapsamında en az 6 aylık kıdem gerekir. Kıdeminiz yoksa izin hakkı ile ödenek hakkı ayrışır.
2. 2

   Hangi hattı kullanacağınıza karar verin

   Doğumdaki izin mi, anneden devir mi, çл. 164в'nin iki ayı mı? Üçü ayrı belge düzenine ve ayrı zamanlamaya tabidir.
3. 3

   Daha önce anne yerine izin kullandınız mı, hesaplayın

   Kullandıysanız iki aylık hak, iki ay ile kullandığınız süre arasındaki farka iner. Bu hesap başvurudan önce yapılmalıdır.
4. 4

   İşverene yazılı olarak başvurun

   İzin talebi ve tarihleri yazılı olsun; işveren bunun üzerine kurum bildirimlerini yapar. Sözlü mutabakat ödeneğin işlemesini sağlamaz.
5. 5

   Banka hesabınızın НОИ'de kayıtlı olduğundan emin olun

   Ödeme doğrudan size yapılır. İlk kez ödenek alan babalarda en sık görülen gecikme sebebi budur.
6. 6

   Kullanılan süreyi kayda geçirin

   İki aylık hakkın ne kadarını kullandığınızı kendi kaydınızda tutun; ikinci çocukta ve ileride yapılacak hesapta bu bilgi işinize yarar.

İşverenin yükümlülüğü ve iş güvencesi

Babalık izinleri kanunla tanınmış izinlerdir; işverenin „uygun görme“ yetkisi, yıllık izindeki gibi geniş değildir. İşverenin asıl rolü, izni kayda geçirmek ve НОИ'ye gerekli bildirimleri zamanında yapmaktır. Ödemenin gecikmesinin en sık sebebi bu bildirim zincirindeki duraklamadır — kurumun yavaşlığı değil.

İzin süresince iş sözleşmesi devam eder, yıllık izin hakkı işlemeye devam eder ve sigorta bildirimi sürer. Deneme süresi ise raporlu günlerde olduğu gibi bu izinlerde de İLERLEMEZ, çünkü deneme süresine yalnız fiilen çalışılan zaman girer. İzin sebebiyle ayrımcılık ya da olumsuz muamele iddiası doğduğunda başvurulacak yer İş Teftiş Kurumu'dur.

Neden az kullanılıyor

Bu haklar kâğıt üzerinde güçlüdür ama kullanım oranları, özellikle iki aylık çl. 164в izninde, düşüktür. Sebepler üç başlıkta toplanır. Birincisi bilgi eksikliğidir: hak yenidir ve pek çok iş yerinde insan kaynakları birimi bile ayrıntısını bilmez. İkincisi gelir hesabıdır: aylık ödenek sabit bir tutar olduğu için, geliri yüksek bir babanın izne çıkması hane bütçesinde belirgin bir düşüş yaratır. Üçüncüsü kültüreldir: „babanın izne çıkması“ hâlâ birçok iş yerinde olağan karşılanmaz.

Bu üç sebebin ikisi bilgiyle çözülür. Hakkın varlığını ve mahsup kuralını bilen bir aile, iki aylık izni sekiz yıla yayılan bir esneklik olarak planlayabilir — örneğin çocuğun okula başladığı ilk aya denk getirebilir. Gelir hesabı ise ancak somut sayılarla yapılır: ödeneğin güncel tutarını НОИ sayfasından okuyup kendi maaşınızla karşılaştırın; karar o karşılaştırmadan sonra anlam kazanır.

Serbest çalışan ve şirket sahibi babalar

İzin hakkı iş sözleşmesine bağlıdır; kendi işini yapan bir kişide „izne çıkmak“ hukuki bir işlem değil, fiilî bir karardır. Buna karşılık ÖDENEK tarafı farklı çalışır: kendi sigortasını ödeyen kişiler de genel hastalık ve analık riski için sigortalanabilir ve bu risk kapsamında sigortalıysa ödenek hattı ona da açılır. Yani serbest çalışan bir baba için soru „işverenim izin verir mi“ değil, „bu risk için sigortalı mıyım ve kıdemim yetiyor mu“dur.

Burada dikkat edilecek nokta, ödenek alınan dönemde faaliyetin sürdürülmesidir. Analık hattında 2025'te getirilen kural, ödeneğin sigortaya esas bir faaliyet yürütülürken ödenmeyeceğini söyler; benzer mantık bakım izni ödeneklerinde de gözetilmelidir. Kendi işini yapan bir baba, ödenek başvurusundan önce faaliyetinin nasıl değerlendirileceğini kurumdan öğrenmelidir — sonradan yapılan düzeltmeler geri ödeme talebine dönüşebilir.

Yabancı babalar için notlar

AB vatandaşı ve Bulgaristan'da sigortalı bir baba için sistem Bulgar vatandaşlarıyla aynı işler; tek fark, altı aylık kıdem şartının belgelenmesindedir. Başka bir AB ülkesinde geçen sigorta dönemleri koordinasyon kurallarıyla sayılabilir, ama belgelenmiş olmaları gerekir. Bu belgeler doğumdan sonra toplanmaya başlandığında ödenek aylar sonra gelir.

AB dışı vatandaşlarda ek katman, oturum ve çalışma izninin dayanağıdır: uzun bir izin döneminde bu dayanağın nasıl devam edeceğini önceden netleştirmek gerekir. Bu soru göç idaresine aittir. Türkiye ile Bulgaristan arasında gidip gelen ailelerde ise soru yine aynıdır: hangi ülkede sigortalısınız — çünkü ödeneği o ülkeden istersiniz.

Aile takvimini birlikte kurmak

Doğum ve babalık izinleri ayrı ayrı okunduğunda her biri makul görünür; birlikte okunduğunda ise ailenin elinde şaşırtıcı derecede uzun bir zaman bloğu olduğu ortaya çıkar. Annenin 410 günü, ardından iki yaşa kadar bakım izni, babanın doğumdaki kısa izni ve sekiz yaşa kadar iki ayı — bunlar art arda değil, ÜST ÜSTE ve DÖNÜŞÜMLÜ olarak planlanabilir. Bu planı yapan aileler, kreş sırası ve işe dönüş takvimini bir yıl öncesinden görürler.

Pratik yöntem basittir: bir sayfaya çocuğun doğum tarihini yazın, altına dört satır çekin — annenin 410 günü, iki yaş dönümü, babanın 15 günü, babanın iki ayı — ve her satırın hangi aya denk geldiğini işaretleyin. Ortaya çıkan tabloda hangi ayların açık, hangilerinin boş olduğu görünür. Bu sitedeki doğum izni yazısı ilk iki satırın ayrıntısını, bu yazı son iki satırın ayrıntısını verir.

En sık yapılan hatalar

• •Üç hattı tek hak sanmak — doğumdaki 15 gün, anneden devir ve чл. 164в'nin iki ayı ayrı şartlara ve ayrı takvimlere tabidir.
• •Altı aylık kıdemi varsaymak — 1 Ağustos 2022'den itibaren doğumdaki iznin ödeneği için baba tarafında 6 aylık sigorta kıdemi aranır.
• •Mahsup kuralını atlamak — anne yerine kullanılan izinler iki aylık haktan düşülür; hak, iki ay ile kullanılan süre arasındaki farktır.
• •Doğumdaki 15 günü mahsuba dâhil sanmak — bu izin bakım izinleri listesinde değildir ve iki aylık hakkı azaltmaz.
• •İki ayı „doğum izni“ sanmak — çл. 164в izni çocuk 8 yaşına gelene kadar herhangi bir zamanda kullanılabilir; doğuma bağlı değildir.
• •Tutarı internetteki eski yazılardan almak — aylık ödenek her yıl bütçe kanunuyla belirlenir; güncel değer yalnız НОИ sayfasındadır.

Bu sayfadaki bilgiyi bugün nasıl doğrularsınız

Babalık izinlerinin süreleri ve şartları Кодекс на труда ile Кодекс за социално осигуряване'ye dayanır ve bu alan son yıllarda hızlı değişti: doğumdaki iznin kıdem şartı 1 Ağustos 2022'de geldi, sekiz yaşa kadar iki aylık izin ise yeni bir haktır. Bu sayfadaki bilgiler 24 Ağustos 2026 itibarıyla resmî kaynaklara bağlanmıştır; izin planınızı kurmadan önce güncel değeri resmî sayfadan teyit edin: iki aylık hak ve ödeneği için НОИ'nin „Парично обезщетение за отглеждане на дете до 8-годишна възраст от бащата“ sayfası ve kurumun konuya ayırdığı duyuru, izin hakkının çerçevesi için МТСП'nin „Отпуски“ sayfası ve iki aylık izne ilişkin duyurusu.

Sık sorulanlar

İlgili konular