Bulgaristan'da yıllık izin ve hastalık hakları

Çalışma hayatı · Son gözden geçirme: 2026-08-26

Yıllık izin: 20 iş günü taban, pazarlık tavan

İş Kanunu'nun kuralı tektir ve tabandır: her çalışanın yıllık ücretli izni 20 iş gününden az olamaz (çl. 155). „İş günü“ vurgusu önemlidir — hafta sonları ve resmî tatiller bu sayıya girmez; yani 20 günlük izin, takvimde dört haftalık bir dinlenmeye karşılık gelir. Kanundaki sayı taban olduğu için iş sözleşmesi veya toplu sözleşme daha fazlasını verebilir; kurumsal işverenlerde 22-26 iş günü aralığı yaygın bir pazarlık sonucudur. Türkiye ile kıyas, buraya taşınan çalışanların en çok şaşırdığı noktadır: Türkiye'de kıdemle artan basamaklı sistemin yerine Bulgaristan, kıdeme bakmadan herkese aynı güçlü tabanı verir ve bu taban, Türkiye'deki ilk yılların hakkından belirgin yüksektir.

İzne hak kazanmanın tek eşiği, İLK işe girişte aranan staj şartıdır: çalışan, izin hakkını kullanmaya başlamak için toplamda en az 4 ay hizmet süresi biriktirmiş olmalıdır (çl. 155). Bu eşik kariyer boyunca bir kez aşılır — ikinci işvereninizde sıfırdan saymazsınız. İzin, işverenle mutabakatla ve kural olarak yazılı talep üzerine kullanılır; işveren işin yürüyüşüne göre planlama yapabilir ama izni fiilen kullandırmama lüksü yoktur. Kanun, kullanılmayan iznin belirli koşullarda sonraki yıla devrini ve zamanaşımı düzenini de kurar — „izinlerim birikiyor, nasılsa dururlar“ stratejisi Bulgaristan'da uzun vadede hak kaybına yol açabilir; birikmiş izniniz varsa İK ile devir ve kullanım takvimini yazılı netleştirin.

Ek izinler: kimlere 20'den fazlası

Kanun, belirli çalışma koşulları için tabana ek izin ekler (çl. 156): sağlığa zararlı veya özel riskli koşullarda çalışanlara en az 5 iş günü, „düzensiz mesai“ (ненормиран работен ден — işin niteliği gereği normal mesai dışına taşan çalışma düzeni) statüsündeki çalışanlara yine en az 5 iş günü ek ücretli izin verilir. Bu statülerin hangi pozisyonlara tanındığı işyerindeki düzenlemelerle belirlenir; sözleşmenizde „ненормиран работен ден“ ibaresi varsa, karşılığındaki ek izni de sözleşmenizde arayın — ibare olup izin unutulmuşsa bu bir müzakere değil, düzeltme konusudur. Bunların dışında kanun; evlilik, yakın kaybı, kan bağışı gibi hâller için hedefli izinler ve eğitim izni gibi özel düzenler içerir — ayrıntı gerektiğinde İş Kanunu'nun ilgili bölümlerine ve İş Müfettişliği'nin açıklamalarına bakın.

Ücretsiz izin: hak değil, mutabakat

Ücretsiz izin (неплатен отпуск) Bulgaristan'da kural olarak işverenin onayına bağlı bir mutabakattır — çalışanın tek taraflı kullanabileceği bir hak değildir. İki pratik sonucu vardır. Birincisi, uzun bir Türkiye ziyareti ya da kişisel proje için ücretsiz izin planlıyorsanız bunu erken ve yazılı konuşun; sözlü „hallederiz“ ile alınan ücretsiz izin, dönüşte pozisyon tartışmasına dönüşebilir. İkincisi, ücretsiz iznin yalnızca kanunda belirlenen sınırlı bölümü hizmet süresinden (staj) sayılır — uzun ücretsiz izinlerin emeklilik ve kıdem hesabına etkisini İK'nızla netleştirin. Sigorta primlerinizin bu dönemde nasıl işleyeceği de aynı görüşmenin konusudur; sağlık sigortası kesintisi düzenini anlatan yazımız bu noktada yardımcı olur.

Bolniçen: hastalık düzeninin işleyişi

Hastalandığınızda Bulgaristan'daki düzenin adı „bolniçen list“tir (болничен лист) — hekim tarafından düzenlenen iş göremezlik belgesi. Süreç şöyle işler: aile hekiminize (ya da ilgili uzmana) gidersiniz, hekim sizi muayene edip iş göremezlik belgesini elektronik sistemde düzenler; belge işvereninize ve НОИ'ye elektronik olarak ulaşır — kâğıt kovalamazsınız ama işvereninizi durumdan derhâl haberdar etmek sizin yükümlülüğünüzdür. Kendi kendine „bugün evden rapor yazayım“ diye bir şey yoktur; belgeyi yalnız hekim düzenler ve tarih aralığını da o belirler. Uzayan hastalıklarda belge, hekim kurulları üzerinden uzatılır.

Paranın akışı iki kademelidir ve 2024'ten bu yana yürürlükteki kural şudur: iş göremezliğin ilk 2 iş gününü işveren öder — ödeme, iş göremezliğin doğduğu aydaki ortalama günlük brüt kazancın %70'inden az olamaz. (2024 öncesinde bu yük üç gündü; ilk iki gün kuralı, 31 Aralık 2023 sonrasında doğan iş göremezlikler için geçerlidir.) Üçüncü iş gününden itibaren ödeme НОИ'ye geçer. НОИ ödeneğine hak kazanmak için genel şart, en az 6 aylık iş göremezlik sigortası geçmişidir; bu 6 ay dolmadan hastalanan yeni sigortalının ilk iki gün ödemesi dahi işlemez. Bu kurallar 26 Ağustos 2026 tarihinde НОИ'nin resmî açıklamalarından alınmıştır; güncel değerleri resmî sayfadan teyit edin.

НОİ ödeneğinin oranı, iş göremezliğin sebebine göre ayrışır: genel hastalıkta günlük ödenek, son 18 takvim ayının ortalama günlük sigortalı kazancının %80'i; iş kazası ve meslek hastalığında %90'ıdır. İş kazası ayağında ödenek, çalışma gücü yerine gelene ya da malûllük kararına kadar sürer. Bu iki oran arasındaki fark, iş kazasının usulünce KAYIT ALTINA ALINMASININ neden kritik olduğunu da anlatır: işyerinde yaşanan kazayı „evde düştüm“ diye geçiştiren çalışan, yalnız oranını değil, ileride doğabilecek malûllük haklarını da riske atar. Oranlar 26 Ağustos 2026 itibarıyla НОИ kaynaklarından alınmıştır; güncel değeri resmî sayfadan teyit edin.

1. 1

   Hekime gidin, belgeyi düzenletin

   İş göremezlik belgesini yalnız hekim düzenler; ilk gün gidin ki belge o günü kapsasın. Belge elektronik sisteme işlenir.
2. 2

   İşvereni aynı gün haberdar edin

   Belge sisteme düşse bile işverene bildirim sizin görevinizdir — telefon veya e-posta ile, işyerinizin usulüne göre.
3. 3

   İlk iki iş gününü işveren bordrosunda görün

   Bu iki günün ödemesi maaşla birlikte, işveren tarafından yapılır; bordroda ayrı kalem olarak görünür.
4. 4

   Üçüncü günden itibaren НОИ ödemesini bekleyin

   НОИ, ödeneği bildirdiğiniz banka hesabına yatırır. İlk kez bolniçen kullanıyorsanız hesap bilgilerinizin (İK aracılığıyla) doğru bildirildiğini kontrol edin.
5. 5

   Belgedeki rejime uyun

   Belgede yazan istirahat rejimi bağlayıcıdır; denetimlerde rejime aykırılık ödeneğin kesilmesine yol açabilir.

Analık ve ebeveyn izinlerine kısa pencere

Bu yazının odağı yıllık izin ve hastalıktır ama tabloyu tamamlamak için not edelim: Bulgaristan, analık ve çocuk bakım izinlerinde AB'nin cömert ülkelerinden biridir — hamilelik-doğum izni ve ardından çocuk bakım dönemleri, НОИ ödenekleriyle desteklenen uzun bir düzen oluşturur. Bu düzenin süreleri, oranları ve babaya tanınan haklar kendi başına bir yazı konusudur; hamilelik takibi ve doğum sürecini anlatan yazılarımızla birlikte okunmalıdır. Burada tek pratik uyarı: analık ödeneklerinin de sigorta geçmişi şartları vardır — Bulgaristan'da yeni çalışmaya başlayan ve aile kurmayı planlayanlar, prim günlerini bu gözle de takip etmelidir.

Resmî tatiller ve köprü günleri

Yıllık izin planı, resmî tatil takvimiyle birlikte kurulur. Bulgaristan'ın resmî tatillerinde çalışılmaz ve bu günler yıllık izinden düşmez; tatil hafta sonuna denk geldiğinde telafi düzeni uygulanır ve hükûmet bazı yıllarda „köprü“ çalışma günü düzenlemeleri yapar. Paskalya gibi hareketli tarihli tatiller her yıl kayar — yıllık planınızı ocak ayında, o yılın resmî takvimi açıklandıktan sonra yapın. Tatil listesinin tamamını ve güncel telafi kurallarını resmî tatiller yazımızda bulursunuz; buradaki taktik öneri şudur: 20 günlük izni köprü günleriyle birleştiren çalışan, aynı hak ile takvimde gözle görülür daha uzun dinlenme çıkarır.

Deneme süresinde izin ve hastalık

Bulgaristan'da iş sözleşmelerine sıkça deneme süresi (срок за изпитване) hükmü konur ve yeni gelenlerin en yaygın yanılgısı, „deneme süresinde hakkım yok“ sanmaktır. Doğrusu şudur: deneme süresindeki çalışan da sigortalıdır, izin hakkı da hastalık düzeni de onun için aynen işler. Fark, sözleşmenin sonlandırılma kolaylığındadır — deneme süresi lehine kurulduğu taraf, sözleşmeyi bildirimsiz sonlandırabilir. Bunun pratik sonucu taktikseldir: deneme süresinde uzun izinler ve sık bolniçen, hukuken hakkınız olsa da, işverenin „devam etmeyelim“ kararını tetikleyebilir ve bu karara karşı korumanız dardır. Gerçek hastalıkta elbette rapor alın; ama ilk aylarda izin planlamasını, deneme süresinin bitişinden sonrasına kurmak, tecrübeyle sabit bir akıllılıktır.

Çocuklu çalışanın ek pencereleri

Çocuğu olan çalışanlar için düzenin iki önemli ek penceresi vardır. Birincisi, hasta aile üyesine bakım için düzenlenen bolniçendir: çocuğunuz hastalandığında hekim, çocuğa değil size — bakım veren ebeveyne — iş göremezlik belgesi düzenleyebilir ve НОИ bu günler için de ödenek öder; yaş sınırları ve süre tavanları vardır, güncel ayrıntıyı НОИ sayfasından ve İK'nızdan öğrenin. İkincisi, yıllık iznin planlanmasında ebeveynlere fiilen tanınan öncelik kültürüdür: okul tatilleri bellidir ve çoğu işyeri, çocuklu çalışanların yaz iznini bu pencerelere denk getirmesine anlayış gösterir — ama bu bir kanun hükmü değil işyeri pratiğidir, o yüzden talebi erken ve yazılı götürün. Analık, babalık ve çocuk bakım izinlerinin büyük düzeni ise ayrı yazımızın konusudur.

Şirket sahibi ve serbest çalışan: bu haklar sizde nasıl işler

Bu yazının anlattığı düzen, iş sözleşmesiyle çalışanlar içindir — kendi EOOD'sinden kendi kendini sigortalayan (самоосигуряващ се) şirket sahibi ile serbest çalışanın tablosu farklıdır. Yıllık ücretli izin, bir işverene karşı kullanılan bir haktır; kendi kendinizin işvereniyseniz „izin hakkınız“ hukuken yoktur — dinlenmeniz kendi takviminizin işidir. Hastalık ödeneğinde ise seçim sizindir: kendi kendini sigortalayanlar, genel hastalık ve analık riskini KAPSAYAN prim ödemeyi seçmişlerse bolniçen ödeneği alabilir; yalnız asgari zorunlu kapsamla prim ödeyenler alamaz. Bu seçim yıllık yapılır ve prim maliyetini etkiler — muhasebecinizle „hastalık riski primi ödüyor muyum?“ sorusunu açıkça konuşun. Cevabı bilmeden hastalanan şirket sahibi, ödeneksiz kaldığını en kötü günde öğrenir.

İzin siyaseti: takvimi kim, nasıl kazanır

Kanun hakları verir; takvimi ise işyerinin sessiz siyaseti dağıtır. Yaz aylarında ve yılbaşı haftasında herkes aynı günleri ister; kazananlar, talebini ocak-şubatta yazılı ileten ve ekip takvimindeki boşlukları görüp esneyebilenlerdir. İki pratik taktik: birincisi, izin talebinizi yıllık plan hâlinde tek seferde verin — parça parça isteyenin her talebi ayrı pazarlıktır, plan hâlinde verenin takvimi kural hâline gelir. İkincisi, resmî tatil köprülerini erken kapatın: köprü günleri ekipte ilk isteyenindir ve iki günlük izinle dokuz günlük tatil çıkaran çalışan, bunu kanun sayesinde değil takvim zekâsıyla yapar. Yöneticiyseniz aynı siyasetin öbür yüzü geçerlidir: adil bir rotasyon kurmak, her yaz aynı kişilerin ağustosu kapatmasını engellemek sizin işinizdir.

Uyuşmazlık hâlinde: haklar nasıl korunur

İzin kullandırmayan, bolniçen ödemesini geciktiren ya da „bizde rapor alınmaz“ kültürü kuran işverene karşı çalışanın başvuru adresi bellidir: İş Müfettişliği (Главна инспекция по труда). Şikâyet yazılı yapılır, müfettişlik denetim yetkisine sahiptir ve uygulamada özellikle belge düzeni (sözleşme, bordro, izin kayıtları) üzerinden etkili sonuç alır. İkinci koruma hattı belgedir: izin taleplerinizi ve cevaplarını yazılı tutun, bordrolarınızı saklayın, bolniçen dönemlerinde işverenle yazışmalarınızı arşivleyin. Türk çalışanların sık düştüğü tuzak, sözlü kültüre güvenmektir — Bulgaristan'ın çalışma bürokrasisi yazıyla işler ve uyuşmazlık gününde elinizdeki kâğıt, sözünüzden güçlüdür.

Türkiye alışkanlıklarıyla beş fark

• •Kıdem basamağı yok: Türkiye'nin hizmet yılına göre artan izin merdiveninin yerine, Bulgaristan'da herkes için aynı 20 iş günlük güçlü taban vardır; artış sözleşme pazarlığıyla gelir.
• •Rapor parasının ilk günleri işverende: Türkiye'de kısa raporlarda ödeme pratiği farklı işler; Bulgaristan'da ilk iki iş günü doğrudan işverenin bordro yüküdür ve fişte ayrı görünür.
• •Her şey elektronik ama bildirim sizde: bolniçen belgesi sisteme hekimce işlense de işvereni aramak/yazmak çalışanın görevi olarak kalır — Türkiye'deki „raporu İK'ya götürme“ alışkanlığının yerini „aynı gün haber ver“ almıştır.
• •Ücretsiz izin daha dar: Türkiye'de fiilen yaygın olan uzun ücretsiz izin kültürünün Bulgaristan'daki karşılığı sınırlı ve mutabakata bağlıdır; staj sayımı da kısıtlıdır.
• •Yazılılık kültürü: izin talebinden şikâyete kadar her adım yazılı yürür; sözlü anlaşmaya güvenen çalışan, uyuşmazlık gününde elinde kanıt bulamaz.
• •Denetim adresi tek: özlük haklarının bekçisi tek çatı altındadır — İş Müfettişliği; nereye şikâyet edeceğini bilmek, hakkı kullanmanın yarısıdır.

Ayrılırken hesap: kullanılmamış izin ve süren bolniçen

İş ilişkisi biterken iki hak kalemi masaya gelir. Birincisi kullanılmamış izin tazminatıdır: çıkış gününe kadar hak edilip kullanılmamış izin günlerinin parası, son hesapla birlikte ödenir — bu kalem pazarlık konusu değil, kanuni alacaktır ve bordronuzdaki „обезщетение“ satırında görünmelidir. İkincisi, ayrılık gününde süren bir bolniçen varsa durumdur: iş göremezlik ödeneği sigorta ilişkisine bağlı işlediği için, belge süresi ve ödeme akışının işten çıkışla nasıl kesiştiğini İK ve НОИ üzerinden netleştirmek gerekir — „nasılsa işten çıktım, rapor da bitti“ varsayımı da, „rapor bitene kadar çıkışım işlenemez“ varsayımı da her vakada doğru değildir. Ayrılık görüşmesine giderken iki belgeyi yanınıza alın: izin bakiyenizin dökümü ve varsa açık bolniçen kaydınız. Bu iki kâğıt, son hesabın eksiksiz olmasının teminatıdır; işten çıkarma kurallarını anlatan yazımız sürecin bütününü tamamlar.

Yeni gelen çalışan için üç aylık plan

Bulgaristan'da işe yeni başlayan biri, ilk üç ayında şu dosyayı kurmalıdır. Birinci ay: sözleşmenizdeki izin gününü, ek izin ibarelerini ve deneme süresi hükmünü okuyun; aile hekimi seçiminizi yapın — bolniçen zinciri aile hekimsiz işlemez. İkinci ay: işyerinin izin talep usulünü (form, sistem, kime gider) ve bolniçen bildirim kanalını öğrenin; banka hesabınızın НОИ ödemeleri için bildirildiğini doğrulayın. Üçüncü ay: yıl sonuna kadarki izin planınızı, resmî tatil köprüleriyle birlikte taslaklayıp yöneticinizle konuşun. Bu üç aylık ev ödevi, hakların kâğıt üstünde kalmasıyla fiilen kullanılması arasındaki farkı yaratır — ve sizi, hakkını bilen çalışanın sessiz saygınlığıyla donatır. Unutmayın: bu yazıdaki oranlar ve süreler yazım günü itibarıyla resmî kaynaklardan ölçülmüştür; kendi vakanıza uygularken güncel değeri mutlaka kaynaklardaki resmî sayfalardan bir kez daha okuyun. Ve son bir kültürel not: Bulgaristan'da izin kullanmak bir zafiyet işareti değildir — yöneticiler dahil herkes iznini kullanır, ağustosta ofislerin yarısı boşalır ve „ben izne çıkmam“ diyen çalışan takdir değil şaşkınlık toplar. Türkiye'nin yoğun mesai kültüründen gelenlerin en zor alıştığı şey budur: burada dinlenmek, sistemin öngördüğü ve işverenin de hesapladığı normal bir üretim parçasıdır. İzninizi çekinmeden planlayın; hakkını bilen kadar, hakkını rahatça kullanan çalışan da saygı görür. Yirmi günün her birini, iki günlük işveren yükümlülüğünü ve НОИ'nin yüzde seksenini artık biliyorsunuz — geriye tek iş kaldı: takviminizi açıp ilk izni yazmak. İyi dinlenmiş çalışan, hem masasına hem yeni ülkesine daha sağlam döner.

Sık sorulanlar

İlgili konular