AB vatandaşının Bulgaristan'da seçme ve seçilme hakkı

AB üyeliği ve haklar · Son gözden geçirme: 2026-08-26

Hakkın kaynağı: vatandaşlık değil, ikamet

AB vatandaşlığının en az bilinen yönlerinden biri, siyasi katılım hakkının bir bölümünün kişiyle birlikte taşınmasıdır. Kendi ülkenizde seçmen olmanız doğaldır; AB hukuku buna bir katman ekler: yaşadığınız üye devlette, o devletin vatandaşı olmasanız bile, yerel yönetim ve Avrupa Parlamentosu seçimlerine katılabilirsiniz. Mantık şudur — belediye başkanı sizin çöpünüzü, yolunuzu, anaokulunuzu yönetir; Avrupa Parlamentosu sizin de tabi olduğunuz AB kurallarını yapar. İkisinde de kararlardan etkilenen kişi sizsiniz, o hâlde söz hakkı da sizde olmalıdır.

Bu ilke iki ayrı direktifle işler hâle getirilmiştir. 94/80/EO sayılı Konsey Direktifi, vatandaşı olmadığınız üye devlette belediye seçimlerinde oy kullanma ve aday olma usullerini düzenler. 93/109/EO sayılı Konsey Direktifi ise aynı düzenlemeyi Avrupa Parlamentosu seçimleri için yapar. Bulgaristan 2007'de AB'ye katıldığından beri iki direktif de Bulgar seçim mevzuatının parçasıdır; ülkedeki uygulama kurallarını Seçim Kanunu (Изборен кодекс) taşır ve seçimleri Merkez Seçim Komisyonu (Централна избирателна комисия, ЦИК) yürütür.

Hangi seçimde hangi hak — tablo

Karışıklığın çoğu, „seçim“ kelimesinin dört ayrı sandığı birden kapsamasından çıkar. Aşağıdaki tablo AB vatandaşının Bulgaristan'daki durumunu seçim türüne göre ayırır. Tablo hakkın VAR olup olmadığını gösterir; kayıt usulü sonraki bölümdedir.

Bu hak kimin için geçerli — ve kimin için değil

Bu sitenin okurlarının önemli bölümü Türkiye, Ukrayna ve Rusya vatandaşıdır, bu yüzden sınırı açıkça çizelim: buradaki haklar yalnız AB üye devleti vatandaşlarına aittir. Bulgaristan'da on yıldır oturum izniyle yaşayan bir Türkiye vatandaşı, daimi ikamet sahibi bir Ukrayna vatandaşı ya da uzun dönem oturumlu bir Rusya vatandaşı bu sandıkların hiçbirine gidemez — ikamet süresi ne kadar uzun olursa olsun. Üçüncü ülke vatandaşı için siyasi katılım kapısı tek yerden açılır: Bulgar vatandaşlığı. Vatandaşlık alındığı gün kişi artık AB vatandaşıdır ve yalnız Bulgaristan'da değil, taşınırsa başka üye devletlerde de bu yazıdaki hakları kullanır.

Bir ara durum daha var: çifte vatandaşlar. Hem Türkiye hem Bulgaristan vatandaşı olan biri, Bulgar vatandaşı sıfatıyla BÜTÜN seçimlerde — Meclis ve cumhurbaşkanlığı dahil — oy kullanır; bu yazının konusu olan „yabancı AB vatandaşı“ rejimi onu hiç ilgilendirmez. Aynı şekilde Almanya'da yaşayan bir Bulgar vatandaşı, Almanya'nın belediye ve AP seçimlerinde bu direktiflerin AYNADAKİ yansımasından yararlanır. Direktifler tek yönlü bir Bulgaristan kuralı değil, birliğin her üye devletinde aynı anda işleyen ortak bir mekanizmadır.

Seçmen listesine nasıl girersiniz

Bulgar vatandaşları seçmen listelerine nüfus kayıtlarından otomatik alınır. Siz alınmazsınız — çünkü seçim idaresi hangi AB vatandaşının oy kullanmak İSTEDİĞİNİ bilemez. Bu yüzden mekanizma başvuruludur: yaşadığınız belediyeye, seçimden önce ilan edilen süre içinde, listeye alınma başvurusu yaparsınız ve ek listeye (bir kez başvurunca sonraki aynı tür seçimlerde genelde korunursunuz) kaydedilirsiniz. Başvurunun ön şartı, adres kaydınızın — yani AB vatandaşı olarak ikamet belgenizin ve Bulgaristan'daki adresinizin — düzgün olmasıdır; seçim hakkı, ikamet kaydı zincirinin üstüne kurulur.

1. 1

   İkamet kaydınızı tamamlayın

   AB vatandaşı olarak Bulgaristan'da üç aydan uzun kalıyorsanız zaten ikamet kaydı yaptırmış olmalısınız (Göç İdaresi'nden alınan ikamet belgesi + belediyedeki adres kaydı). Seçmen kaydı bu temelin üstüne oturur; ikamet kaydı olmayanın seçmen başvurusu işleme giremez. Ayrıntı: „AB vatandaşının ikamet kaydı“ yazımız.
2. 2

   Seçim takvimini izleyin

   Her seçimden önce ЦИК ve belediyeler, yabancı AB vatandaşlarının listeye alınma başvurusu için son tarihi ilan eder. Bu süre seçim gününe göre geriye doğru sayılır ve kaçırılırsa o seçimde oy kullanamazsınız. Kesin tarihleri her seçim için ЦИК'in resmî duyurusundan teyit edin.
3. 3

   Belediyeye beyanlı başvuru verin

   Başvuruda kimliğinizi, vatandaşlığınızı, Bulgaristan'daki adresinizi ve — AP seçimlerinde — oy hakkınızı vatandaşı olduğunuz ülkede kaybetmediğinizi ve yalnız Bulgaristan'da oy kullanacağınızı beyan edersiniz. Bu beyan direktifin kendisinden gelir; amacı çifte oyu önlemektir.
4. 4

   Seçim günü kimlikle sandığa gidin

   Kayıtlıysanız sandık kurulunda adınız ek listede görünür; geçerli kimlik ya da ikamet belgesiyle oy kullanırsınız. Usul, Bulgar seçmenlerle aynıdır.

Çifte oy yasağı: AP seçimlerinin özel kuralı

Avrupa Parlamentosu seçimi bütün birlikte aynı dönemde yapılır ve her seçmenin TEK oyu vardır. Almanya vatandaşı olarak Sofya'da yaşıyorsanız iki seçeneğiniz olur: ya Almanya'nın listesinde kalır, oyunuzu Alman adaylara (gerekirse konsoloslukta ya da mektupla) verirsiniz; ya da Bulgaristan'da listeye yazılır, Bulgar adaylara oy verirsiniz. İkisini birden yapmak — iki ülkede de sandığa gitmek — 93/109/EO'nun açıkça yasakladığı ve üye devletlerin aralarında bilgi değişimiyle denetlediği bir fiildir. Bulgaristan'da kayıt olurken imzaladığınız beyan tam bunu taahhüt eder; beyan üzerine Bulgaristan, vatandaşı olduğunuz ülkeye bildirimde bulunur ve orada listeden düşülürsünüz.

Aynı kural adaylık için de geçerlidir: aynı AP seçiminde hem Bulgaristan'da hem başka üye devlette aday olamazsınız. Aday adayı, vatandaşı olduğu devletten aday olma ehliyetini kaybetmediğine dair belge düzenletir; ehliyetini kaybetmiş — örneğin mahkeme kararıyla seçilme hakkı elinden alınmış — kişi bu kaybı Bulgaristan'a taşıyamaz, direktif ev sahibi devlete bu belgeyi isteme yetkisi verir.

Aday olmak: sandığın öteki tarafı

Oy kullanmak hakkın pasif yüzü, aday olmak aktif yüzüdür ve ikisi de direktiflerle korunur. Bulgaristan'da yaşayan bir AB vatandaşı belediye meclisi üyeliğine adaylığını koyabilir; kampanya yürütebilir, seçilirse görev alır. Dikkat edilecek iki nokta var. Birincisi, 94/80/EO üye devletlere dar bir istisna tanır: belediye başkanlığı gibi yürütme organı başkanlıkları ulusal hukukla o devletin vatandaşlarına saklı tutulabilir — bu, meclis üyeliği hakkınızı etkilemez. İkincisi, adaylık şartları (yaş, adli durum, ikamet) yine „aynı koşullar“ ilkesine tabidir: Bulgar adaydan istenmeyen şey sizden de istenmez, ama Bulgar adaydan istenen her şey sizden de istenir — buna ülkedeki adres kaydı süresi de dahildir.

Pratikte adaylık, bir siyasi parti listesinden ya da bağımsız aday olarak yerel seçim kuruluna kayıt yaptırmakla başlar. Yabancı AB vatandaşı aday, vatandaşlığını, Bulgaristan'daki adresini ve seçilme ehliyetini kaybetmediğini beyan eder. Süreç Bulgar adaylarla aynı takvimde yürür. Siyasi partiye ÜYE olmak ayrı bir konudur ve ulusal hukuka tabidir; ama aday listesinde yer almak için partiye üye olmak zorunlu değildir — bağımsız adaylık ve liste adaylığı ayrı yollardır.

Hak kullanılmazsa ne kaybedilir

Bu bölüm hukuki değil pratik: Bulgaristan'da mülk alan, çocuğunu okula gönderen, işletme kuran AB vatandaşlarının çoğu belediye kararlarından — imar planından, yerel vergilerin oranından, okul ve kreş yatırımlarından, toplu taşıma güzergâhlarından — doğrudan etkilenir. Belediye seçimlerinde oy, bu kararların masasına oturmanın tek yoludur ve AB hukuku o sandalyeyi size zaten vermiştir; kullanmamak, faturasını ödediğiniz kararları başkalarının vermesine razı olmaktır. AP seçimi için de benzer bir hesap geçerli: serbest dolaşım, tüketici hakları, veri koruması gibi gündelik hayatınızı biçimlendiren kuralları yapan parlamentoyu, yaşadığınız yerden seçebilirsiniz.

Seçim günü pratiği: sandıkta sizi ne bekler

Kayıt aşamasını geçtiyseniz seçim günü sürprizsizdir, çünkü usul Bulgar seçmenlerle birdir. Sandık yeriniz, adres kaydınızın bağlı olduğu seçim bölgesine göre belirlenir ve listeler sandık kurullarında hazır bulunur. Yanınıza kimliğinizi — AB vatandaşı olarak kimlik kartınız ya da pasaportunuz, gerekiyorsa Bulgaristan'daki ikamet belgenizle birlikte — alırsınız; kurul sizi ek listede bulur, imza karşılığı oy pusulanızı ya da makine oyu erişiminizi verir. Bulgaristan son yıllarda kâğıt ve makineyle oy usullerini birlikte kullandı; hangi usulün hangi sandıkta geçerli olduğu seçimden seçime değişebildiği için bunu da seçim öncesi duyurudan öğrenirsiniz.

Dil konusunda gerçekçi olun: sandık kurulunun çalışma dili Bulgarcadır ve oy pusulaları Bulgarca basılır. Belediye seçiminde partileri ve adayları önceden tanımak — belediyenizin resmî sayfasından aday listelerini okumak — sandıkta sıkışmamanın en sağlam yoludur. Oy verme kabininde yardım alma, fotoğraf çekme yasağı, pusulanın geçersiz sayılma hâlleri gibi kurallar herkese aynı biçimde uygulanır; bunları bilmemek yabancı seçmene ayrı bir hoşgörü doğurmaz.

Başvuruda istenen beyanlar — neyi neden imzalıyorsunuz

Yabancı AB vatandaşının seçmen başvurusu, sıradan bir dilekçeden çok bir BEYANLAR paketidir. Her beyanın direktiften gelen bir gerekçesi vardır ve hangisini neden imzaladığınızı bilmek, formu doğru doldurmanın ötesinde, yanlış beyanın sonuçlarından korunmanızı sağlar — çünkü gerçeğe aykırı seçim beyanı Bulgaristan'da da, vatandaşı olduğunuz ülkede de yaptırıma bağlanabilir.

Sık yapılan dört yanlış

• •Kaydı seçim haftasına bırakmak. Ek listeye alınma başvurusunun son günü seçim gününden epey öncedir; son hafta başvuran çoğunlukla o seçimi kaçırır. Takvimi seçim İLAN EDİLDİĞİ gün kontrol edin.
• •İkamet kaydını güncel sanmak. Taşındınız ama adres kaydını taşımadınızsa, seçmen kaydınız eski belediyede işler ya da hiç işlemez. Önce adres, sonra seçmen kaydı — sıra budur.
• •AP seçiminde iki ülkeden de kayıt beklemek. Kendi ülkeniz sizi konsolosluk listesine, Bulgaristan ek listeye alırsa bile OY tek yerde kullanılır. İki sandığa da gitmek suç teşkil edebilir; „nasılsa kimse görmez“ varsayımı yanlıştır, bilgi değişimi mekanizması tam bunun içindir.
• •Belediye seçimi ile muhtarlık/mahalle düzeyini karıştırmak. Yerel yönetim seçimi tek pakettir ama hangi organlar için oy kullanabildiğiniz pusulada ayrışır; sandıkta size verilen pusula sayısının Bulgar seçmenlerden farklı olabildiğini görünce şaşırmayın — yürütme makamı istisnası gibi kurallar pusula setini etkileyebilir.

Bu hak öteki statülerle nasıl etkileşir

Seçim hakkı, AB vatandaşının Bulgaristan'daki statü zincirinin son halkasıdır ve önceki halkalar sağlamsa sorunsuz işler. Zincir şöyle kurulur: serbest dolaşımla ülkeye giriş → üç ayı aşan kalış için ikamet kaydı ve ikamet belgesi → belediyede adres kaydı → seçmen kaydı. Halkalardan biri koptuğunda — örneğin ikamet belgesinin süresi dolduğunda ya da adres kaydı silindiğinde — seçmen kaydı da havada kalır. Bu yüzden seçim hakkını ayrı bir iş değil, ikamet düzeninizin bir çıktısı olarak düşünün: „AB vatandaşının ikamet kaydı“ ve „beş yılda daimi ikamet“ yazılarımızdaki adımlar düzgünse, seçmen kaydı çoğu kişi için tek dilekçelik iştir.

Beş yılın sonunda kazanılan daimi ikamet statüsü seçim haklarını genişletmez — belediye ve AP sandığı ilk günden de açıktır, daimi ikametle de aynı kalır; Meclis sandığı ise daimi ikametle de açılmaz. Değişen şey pratik güvencedir: daimi ikamet, statünüzün ve dolayısıyla kayıt zincirinizin sorgulanma ihtimalini azaltır. Vatandaşlığa geçiş ise oyun sahasını tümden değiştirir ve bu yazının kapsamından çıkarır.

Kayıt sonrası bakım: taşınma, silinme, itiraz

Seçmen kaydı bir kez yapılan ve sonsuza dek işleyen bir kayıt değildir; ikamet verinize bağlı yaşar. Belediye değiştirdiğinizde adres kaydınızı taşımanız gerekir ve seçmen kaydınızın yeni belediyede işlemesi için çoğu durumda yeni bir bildirim gerekir — eski belediyenin ek listesinde görünmeye devam etmek, yeni adresinizde oy kullanabileceğiniz anlamına gelmez. Bulgaristan'dan tümüyle ayrılır ve ikamet kaydınız kapanırsa seçmen kaydınız da dayanaksız kalır. Uzun süre ülke dışında kalanların listede tutulup tutulmayacağı gibi ayrıntılar ulusal mevzuata tabidir; dönüşte seçime katılacaksanız listede olup olmadığınızı seçim öncesi sorgu araçlarından kontrol edin.

Listeye alınmadığınızı ya da yanlış silindiğinizi düşünüyorsanız çaresiz değilsiniz: seçim mevzuatı liste hatalarına karşı düzeltme ve itiraz yolları tanır ve bu yollar „aynı koşullar“ ilkesi gereği size de açıktır. İlk adres her zaman belediyenin kendisidir — listeleri fiilen belediye idaresi tutar; ikinci adres ilgili seçim komisyonudur. Süreler kısadır ve seçim yaklaştıkça daha da kısalır, bu yüzden liste kontrolünü son güne bırakmayın. İtiraz dilekçesi Bulgarca yazılır; dil desteğine ihtiyacınız varsa yeminli tercüman ya da hukuki yardım almak, süre kaçırmaktan ucuzdur.

Son bir hatırlatma: bu yazıdaki çerçeve AB hukukunun çizdiği ortak zemindir; başvuru süreleri, form örnekleri ve sandık usulünün ayrıntısı her seçimde ЦИК'in duyurularıyla netleşir. Seçim yılına denk gelirseniz iki kaynağı birlikte okuyun — bu sayfayı hakkın HARİTASI, ЦИК duyurusunu o seçimin TAKVİMİ olarak. Bilgilerin alınma tarihi 26 Ağustos 2026'dır; güncel değerleri ve süreleri resmî sayfalardan teyit edin.

Sık sorulanlar

İlgili konular